“Edukimi nuk duhet të mjaftohet duke kërkuar metoda të reja për transmetim të thatë të njohurive: synimi i tij është duhet të jetë të japë ndihmën e nevojshme për zhvillimin njerëzor”.

Dr. Maria Montessori

Imagjinoni një vend ku fëmija të mund të eksplorojë botën e tij, të zbulojë dije të reja dhe të kuptojë potencialin e tij – një vend në të cilin të dëshirojë me të vërtetë të shkojë çdo ditë.

Montessori është një metodë zhvillimore e edukimit, bazuar tek truri, që i lejon fëmijët të bëjnë zgjedhje kreative në mënyrën se si ata zbulojnë njerëzit, vendet dhe njohuritë e botës.

Qëndrimi i Montessorit ndaj të mësuarit është i përqendruar tek potenciali individual i fëmijës dhe edukon një dashuri jetëgjatë për të mësuarit.

Fëmijët fitojnë një ndjenjë të fortë pavarësie, kreativiteti, vetëmotivimi, integriteti, këmbëngulje dhe vetëdisipline. Udhëheqja, respekti, përgjegjësia dhe shkathtësia kultivohen në një mjedis të dizenjuar veçanërisht dhe bashkëpunues.

Fëmijët Montessori udhëhiqen në të mësuarit e tyre nga materialet e projektuara në mënyrë të veçantë dhe të përshtatshme për çdo fazë të zhvillimit.

Kush është Maria Montessori?

Lindur në Chiaravalle në Provincën e Ankonës në 1870, Maria Montessori u diplomua në Fakultetin e Mjekësisë në Universitetin e Romës më 1896. Si mjeke, Dr. Montessori ishte në kontakt me fëmijë të vegjël dhe filloi të interesohet thellësisht për zhvillimin e tyre. Nëpërmjet shqyrtimit të kujdesshëm dhe të shpeshtë, ajo kuptoi se fëmijët e ndërtojnë personalitetin duke ndërvepruar me mjedisin përreth tyre. Ajo gjithashtu vëzhgoi mënyrën në të cilën ata mësonin pasi zgjidhnin spontanisht dhe punonin me materialet vetëzhvilluese të cilat ajo siguroi.
Interesimi i saj për edukimin erdhi nga njohuritë e saj themelore në biologji, psikiatri dhe antropologji. Ajo studioi fëmijë të të gjitha racave dhe kulturave në shumë vende rreth botës, duke parë shumë shpejt universalitetin e ligjeve të zhvillimit njerëzor. Ajo vazhdoi vëzhgimet e saj gjatë gjithë jetës, duke zgjeruar dhe thelluar të kuptuarit deri në vdekjen e saj në vitin 1952.
Maria Montessori ishte një shkencëtare dhe si një shkencëtare e mirë, ajo ishte e lidhur me tokën dhe ishte shumë shpirtërore në ndjekjen e saj të së vërtetës. Ajo studioi mjekësi, duke u specializuar në psikiatri dhe antropologji. Ajo ishte gjithashtu një matematikane e shquar. Edhe pse ajo nuk do e kishte marrë në konsideratë të bëhej mësuese, ajo studioi metodat e edukimit për shumë vite dhe pa se ishin për t’u përmirësuar, ndoshta sepse asnjëra prej tyre nuk merrte parasysh dy ekstremet paradoksale në dukje, të cilat janë në qendër të pedagogjisë së saj: karakteristikat universale të fëmijës dhe fëmija si një individ unik, i papërsëritshëm, i respektueshëm dhe i admirueshëm për t’u pranuar pa kushte si një prej shfaqjeve më të mrekullueshme të jetës.
Maria Montessori hapi për herë të parë “Casa dei bambini” (Shtëpinë e Fëmijëve) në një nga zonat më të varfëra në Romë, në lagjen San Lorenzo.

"Ishte data 6 janar (1907), kur u hap shkolla e parë për fëmijë të vegjël normalë midis moshës tre dhe gjashtë vjeç. Unë nuk mund ta them me metodat e mia, sepse këto nuk ekzistonin ende. Por në shkollën që u hap, metoda ime do fillonte të vinte në jetë së shpejti. Ato ditë nuk mund të shikoje asgjë, përveçse përafërsisht 50 fëmijëve fatkeqë të varfër, të ashpër dhe të turpshëm në sjellje, shumë prej tyre duke qarë, pothuajse të gjithë fëmijë të prindërve analfabetë, të cilët i ishin besuar përkujdesjes sime"... ‘Ata ishin mbytur në lotë, fëmijë të frikësuar, aq të ndrojtur sa ishte e pamundur t’i bëje të flisnin; fytyrat e tyre ishin pa asnjë shprehje, me sy të hutuar sikur të mos kishin parë asnjëherë asgjë në jetën e tyre ". Do të ishte interesante të dija rrethanat që u mundësuan këtyre fëmijëve t’i nënshtrohen një transformimi kaq të jashtëzakonshëm, ose më mirë, që bënë të mundur shfaqjen e fëmijëve të rinj, shpirtrat e të cilëve zbuluan vetveten me një ndriçim të tillë aq sa për të përhapur një dritë nëpër të gjithë botën" .

Në të vërtetë ajo ishte sikur ky rrezatim të ishte kapur në një përrua ndërgjegjeje, vetëm për gjashtë muaj pas hapjes së Casa dei Bambini, njerëz nga të gjitha sferat e jetës, nga çdo kontinent erdhën për të parë fëmijët e mrekullisë së Maria Montessorit. Në vitin 1909 ajo zhvilloi kursin e parë Montessori për mësues, duke pritur që të kishte si studentë vetëm mësuesit italianë. Por për habinë e saj, për të ndjekur këto kurse kishin ardhur njerëz nga shumë vende të ndryshme.

Qëllimi i edukimit Montessori

Qëllimi i edukimit Montessori është të promovojë qytetarë autonomë, kompetentë, të përgjegjshëm, që përshtaten kollaj dhe janë nxënës dhe zgjidhës problemesh të përhershëm.
Mësimi zhvillohet në një atmosferë kërshërie, bashkëpunimi dhe të edukuar. Studentët zgjerojnë njohuritë e tyre nëpërmjet përvojave të nisura nga vetë ata ose nga mësueset.
Mësimi zhvillohet nëpërmjet shqisave. Studentët mësojnë nëpërmjet përdorimit të përsëritur të ushtrimit, duke përdorur materialet dhe duke ndërvepruar me të tjerët. Këto përvoja janë paraardhëset e të kuptuarit të ideve abstrakte.
Individi konsiderohet si një i tërë. Nevojat fizike, emocionale, shoqërore, estetike, njohëse dhe interesat janë të pandashme dhe po aq të rëndësishme.
Respekti për veten, të tjerët, mjedisin, dhe jetën është i nevojshëm për të zhvilluar një qëndrim të kujdesshëm ndaj të gjithë njerëzve dhe planetit.

Mendja thithëse përmes shqisave

Metoda Montessori është e bazuar mbi ligjet natyrore të zhvillimit njerëzor. Maria Montessori vërejti se fëmijët nën moshën gjashtë vjeçare thithin pafundësisht dhe me shumë lehtësi nga bota rreth tyre dhe duke bërë këtë, hedhin të gjitha bazat e jetës më vonë - ata bëhen të rritur me të gjitha karakteristikat dhe gjuhën e kulturës në të cilën ata kanë lindur thjesht duke jetuar. Në këtë detyrë të madhe, megjithatë, ata ndihmohen disi. Ata kanë një lloj të veçantë mendjeje të cilën ajo e quajti një mendje absorbuese - një dëshirë të fortë për të eksploruar gjithçka rreth tyre duke përdorur shqisat e tyre dhe një udhëtim për t'u bërë të pavarur. Ajo identifikoi disa “dritare të mundësive” për fëmijën që ajo e quajti “periudha të ndjeshme” gjatë së cilës fëmija është i tërhequr në mënyrë të parezistueshme ndaj gjërave që e ndihmojnë për të zhvilluar potencialin e tij të plotë njerëzor.

“Më ndihmo ta bëj vetë!”

Në një shkollë Montessori ju do të shihni fëmijët tek zgjedhin veprimtaritë e tyre në mënyrë të pavarur dhe tek lëvizin nga një veprimtari tek tjetra - gjithmonë duke kthyer gjërat në raft pasi i kanë përdorur ato. Ju do të përjetoni një atmosferë qetësie dhe do të shihni fëmijët e vegjël të përqëndrohen për periudha kohore të habitshme. Fëmijët punojnë individualisht, në një grup ose me një shok. Mëngjesi duhet të zgjasë të paktën tre orë - tre orë në të cilën nuk ka asnjë orar të caktuar. Grupet lindin spontanisht dhe jo në një kohë të caktuar çdo ditë. Maria Montessori vuri re se kjo periudhë e lirë kohe ishte thelbësore për fëmijët që të zhvillonin atë lloj përqëndrimi që ju shihni kur fëmija interesohet (përfshihet) tek diçka që është thelbësore për zhvillimin e tij. Nuk ka kufizime kohore për fëmijën - ai mund të punojë me çdo gjë që ai zgjedh për sa kohë që ai dëshiron. Pra, ai që njihet si “cikli tre orësh i punës " është një tjetër tipar thelbësor i Metodës Montessori.
Në një shkollë Montessori fëmija është i udhëzuar nga një i rritur i trajnuar, i cili do t’i tregojë atij se si t’i bëjë gjërat që ai është i gatshëm t’i bëjë dhe më pas ai mund të punojë me to në mënyrë të pavarur. Drejtuesja vëzhgon fëmijën dhe nuk do të ndërhyjë për sa kohë që fëmija është duke punuar me materialin në mënyrë produktive. Kur një vështirësi lind, drejtuesja është në gjendje të ndërhyjë dhe të japë ndihmë, por është gjithmonë e kujdesshme për të mos i dhënë më shumë ndihmë se sa është e nevojshme. Fëmijët punojnë me ritmin e tyre individual dhe zhvillojnë natyrshëm kohën dhe mënyrën e tyre të punës. Nevojat individuale të çdo fëmije vlerësohen përmes vëzhgimit në mënyrë që atij t’i tregohen gjëra të reja, kur ai të jetë i gatshëm nga ana e zhvillimit dhe njohuritë e reja gjithmonë ndërtohen mbi atë që ai tashmë e di. Meqë çdo gjë që ai bën në klasë e përgatit atë për një tjetër aktivitet më vonë, fëmija është në gjendje të lëvizë gradualisht përmes aktiviteteve duke zhvilluar aftësitë e tij lehtësisht. Drejtuesja nuk po e mëson fëmijën, ajo e vë atë si udhëheqës të të mësuarit të vet përmes eksplorimit të materialit. Ky mund të duket një dallim i lehtë, por është një pjesë e rëndësishme e Metodës Montessori.

Mjedisi i përgatitur

Maria Montessori thotë se "Qëllimi i parë i mjedisit të përgatitur, për aq sa është e mundur, është të bëjë fëmijën të pavarur nga i rrituri". Klasat quhen Mjedise të Përgatitura, qendra e të cilave është fëmija. Si ato, ashtu edhe materialet, strukturohen që të ndihmojnë në zhvillimin e ndjenjës së rregullit, përqendrimit, koordinimit dhe pavarësisë.
Në çdo mjedis të përgatitur ka një sasi të mjaftueshme materialesh për të përmbushur nevojat e shumë prej niveleve të zhvillimit të fëmijës. Materialet janë të renditura nga më të thjeshtat deri tek më komplekset dhe janë të paraqitura në klasë në mënyrë logjike gjatë gjithë vitit.
Qetësia e punës mbretëron aty. Grupmoshat janë të përziera, duke nxitur kështu një ndjenjë bashkësie. Ekziston një ekuilibër ndërmjet lirisë dhe përgjegjësisë në klasë.

Pavarësi me bashkëpunim

Çdo gjë në klasë është e projektuar për të mbështetur këto dritare të mundësive. Vendi në të cilin fëmijët kalojnë ditën e tyre është quajtur “Shtëpia e Fëmijëve”, sepse çdo gjë në të është projektuar për të lejuar fëmijën të ndjehet si në shtëpi dhe të bëhet i pavarur - materialet janë të madhësisë së fëmijës dhe pajisjet janë të vendosura në një mënyrë të rregullt në rafte të ulët që janë lehtësisht të arritshëm për fëmijët. Pajisjet janë të këndshme nga ana estetike dhe të ndërtuara me kujdes, gjë e cila inkurajon fëmijët të kujdesen shumë për to. Fëmijët e moshave 3 - 6 grupohen së bashku në minishoqërinë e tyre. Fëmijët më të vegjël mësojnë duke shikuar fëmijët më të mëdhenj dhe ata të mëdhenjtë përfitojnë duke ndihmuar fëmijët e vegjël. Grupmosha e përzier u lejon fëmijëve të zhvillohen nga ana shoqërore, intelektuale dhe emocionale – dhe kjo është një pjesë thelbësore e çdo shkolle Montessori. Kur ju jeni duke shikuar shkollat tona ju duhet të shikoni fëmijët e moshave të ndryshme të grupohen së bashku në këtë mënyrë, përndryshe klasës do t’i mungonte një pjesë e rëndësishme e Metodës Montessori.
Në një shkollë të vërtetë Montessori ju do të gjeni fëmijë të pavarur të cilët inkurajohen jo vetëm të bëjnë gjëra për veten e tyre, por edhe të mendojnë për veten e tyre. Ju do të shikoni fëmijë të cilët kanë mësuar se si të shqyrtojnë dhe zgjidhin problemet për veten e tyre. Më e rëndësishmja është se ju do të shihni fëmijë të vegjël, të cilët shpesh perceptohen si persona të vetëdijshëm vetëm për nevojat e tyre, duke ndihmuar njëri-tjetrin, duke vendosur gjërat nëpër vendet e tyre dhe duke kryer vepra thjesht në të mirë të grupit në tërësi.

Edukimi tradicional përkundrejt atij Montessori